o nas
materia´┐Ży
le´┐Żne ogrody
programy
eko-znaki
jak mo´┐Żesz pom´┐Żc?
 

Zdjŕcie: D. Paul, USDA NRCS
Las to nie tylko drzewa
Chris Evans
Appropriate Technology Asia - Nepal
T´┐Żumaczenie: Pawe´┐Ż Osipowski, Marcin Gerwin



  
  M´┐Żwi´┐Żc o zalesianiu mamy zazwyczaj na my´┐Żli sadzenie drzew. Ogromnej ilo´┐Żci drzew. Jednak w rozumowaniu, ´┐Że aby ocali´┐Ż planet´┐Ż powinni´┐Żmy sadzi´┐Ż drzewa, jest pewne zasadnicze nieporozumienie. Powinni´┐Żmy m´┐Żwi´┐Ż raczej o sadzeniu las´┐Żw. Dop´┐Żki bowiem w miejscu, gdzie sadzimy drzewa, nie znajd´┐Ż si´┐Ż r´┐Żwnie´┐Ż i inne elementy, kt´┐Żre wchodz´┐Ż w sk´┐Żad dojrza´┐Żego ekosystemu le´┐Żnego, dop´┐Żty "drzewa", kt´┐Żre zasadzili´┐Żmy b´┐Żd´┐Ż zawsze s´┐Żabe, podatne na oddzia´┐Żywanie niekorzystnych warunk´┐Żw atmosferycznych, choroby i susze. By´┐Ż mo´┐Że dlatego w USA departament rolnictwa akceptuje w swoich szk´┐Żkach o powierzchni powy´┐Żej 100 ha ´┐Żmiertelno´┐Ż´┐Ż sadzonek wysoko´┐Żci 85%?


Gildie i bior´┐Żnorodo´┐Ż´┐Ż

Mo´┐Żna to zilustrowa´┐Ż poprzez ukazanie zwi´┐Żzku, jaki zachodzi w p´┐Żnocnoameryka´┐Żskich lasach na wybrze´┐Żu Pacyfiku, pomi´┐Żdzy jod´┐Ż´┐Ż Douglasa (Pseudotsuga mansezii), grzybami mikoryzowymi a nornic´┐Ż Red Tree Vole. Odkryto, ´┐Że nornica transportuje zarodniki grzyba potrzebnego jodle do pobierania minera´┐Ż´┐Żw z gleby na terenie tamtejszych las´┐Żw. W miejscach, gdzie wyci´┐Żto wszystkie drzewa, naturalne siedlisko nornicy zosta´┐Żo zniszczone i nornica wygin´┐Ża. Na skutek tego drastycznie obni´┐Ży´┐Ż si´┐Ż wska´┐Żnik przetrwania drzew jod´┐Ży. Te dwa elementy mog´┐Ż przetrwa´┐Ż razem i czerpa´┐Ż korzy´┐Żci z symbiozy zwanej w kr´┐Żgach permakultury gildiami. Projektuj´┐Żc tworzymy gildie lub raczej umieszczamy odpowiednie gatunki w taki spos´┐Żb, by te mog´┐Ży tworzy´┐Ż je same. Powy´┐Ższy przyk´┐Żad pokazuje jak wa´┐Żna jest biologiczna r´┐Żnorodno´┐Ż´┐Ż na naszych plantacjach.

Permakultura: zestaw technik i zasad do projektowania zr´┐Żwnowa´┐Żonych siedlisk ludzi (ogrod´┐Żw, dom´┐Żw, wiosek, miast, kultur). S´┐Żowo "permakultura" powsta´┐Żo z po´┐Ż´┐Żczenia dw´┐Żch angielskich s´┐Ż´┐Żw: permanent - trwa´┐Że oraz agriculture - rolnictwo. Permakultura zosta´┐Ża zapocz´┐Żtkowana w latach 70-tych w Australii przez Billa Mollisona i Davida Holmgrena.

Gildie: grupy ro´┐Żlin, kt´┐Żre dobrze rosn´┐Ż w swoim s´┐Żsiedztwie, zapewniaj´┐Żc sobie nawzajem korzy´┐Żci (np. kukurydza, dynia i fasola - trzy siostry).


´┐Życie w glebie

Dlatego te´┐Ż zajmujemy si´┐Ż nie tylko sadzeniem drzew, ale r´┐Żwnie´┐Ż dbamy o odtworzenie ´┐Życia w glebie, kt´┐Żre jest podstaw´┐Ż zdrowych ekosystem´┐Żw, bez wzgl´┐Żdu na to czy jest to las, mokrad´┐Ża czy preria. W jednym gramie niezniszczonej gleby mo´┐Że wyst´┐Żpowa´┐Ż nawet 1000 milion´┐Żw bakterii. To one s´┐Ż ´┐Życiem, to one s´┐Ż budowniczymi tej gleby, a tak´┐Że wszystkiego co na niej ro´┐Żnie. Bakterie zapewniaj´┐Ż p´┐Żodno´┐Ż´┐Ż naszej gleby. Korzenie ro´┐Żlin rosn´┐Żcych w zdrowej glebie tworz´┐Ż zwi´┐Żzki z mikroorganizmami i dzi´┐Żki nim dla ro´┐Żlin dost´┐Żpne s´┐Ż sk´┐Żadniki pokarmowe. W zamian mikroorganizmy otrzymuj´┐Ż przede wszystkim w´┐Żgiel. Do 80% w´┐Żgla wykorzystywanego w procesach zachodz´┐Żcych pod ziemi´┐Ż. W´┐Żgiel, kt´┐Żry jest "stracony" na rzecz ro´┐Żlin, nie jest jednak stracony przez system, kt´┐Żrego ro´┐Żlina jest tylko cz´┐Żci´┐Ż. Organizmy ´┐Żyj´┐Żce w glebie polepszaj´┐Ż wzrost ro´┐Żlin maj´┐Żc wp´┐Żyw na kr´┐Ż´┐Żenie sk´┐Żadnik´┐Żw pokarmowych, na patogeny, na napowietrzanie gleby i zwi´┐Żkszaj´┐Żc mo´┐Żliwo´┐Żci gleby w zatrzymywaniu wody. Przyjmuj´┐Żc za priorytet trosk´┐Ż o gleb´┐Ż i o ´┐Życie w niej, sprawiamy, ´┐Że dbanie o rosn´┐Żce na niej ro´┐Żliny, staje si´┐Ż o wiele ´┐Żatwiejszym zadaniem.


Sukcesja

Nast´┐Żpna lekcja Natury, jak´┐Ż m´┐Żdrze by´┐Żoby wykorzysta´┐Ż to zasada sukcesji - odnawianie si´┐Ż dojrza´┐Żego ekosystemu po jego zniszczeniu. W lasach mo´┐Że do tego cz´┐Żsto doj´┐Ż´┐Ż przy osuni´┐Żciu si´┐Ż gleby na stoku lub wywr´┐Żceniu si´┐Ż starzej´┐Żcych si´┐Ż drzew, przez co powstaj´┐Ż w lesie polany. Dzia´┐Żalno´┐Ż´┐Ż cz´┐Żowieka w tej kwestii jest powszechnie znana: wycinanie las´┐Żw dla drewna, pozyskiwanie nowych pastwisk itd.. W ka´┐Żdej z tych sytuacji, je´┐Żli jest to tylko mo´┐Żliwe, Natura zacznie ponownie "kolonizowa´┐Ż" ten teren, przy u´┐Życiu specjalnie do tego przystosowanych system´┐Żw biologicznych. Je´┐Żli gleba jest s´┐Żaba, a jej wilgotno´┐Ż´┐Ż ma´┐Ża, Natura u´┐Żyje takich ro´┐Żlin, kt´┐Żre prze´┐Żyj´┐Ż w tych warunkach. Te ro´┐Żliny okrywowe nazywane s´┐Ż "pionierskimi". Po nich za´┐Ż pojawi´┐Ż si´┐Ż pionierskie krzewy i drzewa. Bardzo cz´┐Żsto s´┐Ż to ro´┐Żliny motylkowe wi´┐Ż´┐Ż´┐Żce azot i potrafi´┐Żce pozyskiwa´┐Ż inne substancje od´┐Żywcze z powietrza, kiedy brak ich w glebie. G´┐Ż´┐Żwnym zadaniem tych ro´┐Żlin jest przygotowanie gleby do nast´┐Żpnego etapu poprzez przykrycie gleby i ochron´┐Ż jej przed erozj´┐Ż oraz zapocz´┐Żtkowanie obiegu wody i sk´┐Żadnik´┐Żw mineralnych, tworz´┐Żc w ten spos´┐Żb nisz´┐Ż dla gatunk´┐Żw, kt´┐Żre inaczej nie mog´┐Żyby tam przetrwa´┐Ż. Proces ten post´┐Żpuje dalej i ka´┐Żdy kolejny etap prowadzi do nast´┐Żpnego, bardziej urodzajnego, w kt´┐Żrym co raz wi´┐Żcej gatunk´┐Żw mo´┐Że si´┐Ż rozwija´┐Ż, a´┐Ż dojrza´┐Żo´┐Ż´┐Ż ekosystemu (klimaks) zn´┐Żw zostaje osi´┐Żgni´┐Żta. W trakcie tego procesu uwidacznia si´┐Ż z´┐Żo´┐Żona natura systemu, z wieloma pi´┐Żtrami ro´┐Żlin daj´┐Żcych plony w p´┐Żaszczy´┐Żnie pionowej, jak r´┐Żwnie´┐Ż w "konwencjonalnej" p´┐Żaszczy´┐Żnie poziomej (tak jak dzieje si´┐Ż to w przypadku upraw monokulturowych).


Czynniki ograniczaj´┐Żce

Procesy i warunki dla rozwoju ekosystem´┐Żw zale´┐Ż´┐Ż w znacznej mierze od kilku istotnych czynnik´┐Żw, g´┐Ż´┐Żwnie w wierzchniej warstwie gleby. S´┐Ż to: wilgotno´┐Ż´┐Ż, napowietrzenie, materia organiczna, temperatura, wyst´┐Żpowanie zwi´┐Żzk´┐Żw symbiotycznych (przyjaciele) itd.. W sytuacji gdy kt´┐Żrykolwiek z tych czynnik´┐Żw wyst´┐Żpuje w nadmiarze lub gdy jest go brak rozw´┐Żj systemu zostaje zahamowany, nawet je´┐Żli pozosta´┐Żych czynnik´┐Żw jest pod dostatkiem. Wszystkie systemy nawadniaj´┐Żce ´┐Żwiata nie pomog´┐Ż w za´┐Żo´┐Żeniu sadu, je´┐Żli gleba nie jest ´┐Żyzna i na odwr´┐Żt.


Ca´┐Żkowity plon

Zio´┐Ża lecznicze, przyprawy, bulwy i korzenie, w´┐Ż´┐Żkna, ro´┐Żliny dla pszcz´┐Ż, ro´┐Żliny korzenne i dzicy mieszka´┐Żcy - wszystko to nale´┐Ży do plonu ca´┐Żkowitego. W le´┐Żnictwie cz´┐Żsto te "niedrzewne produkty le´┐Żne" ("Non-Timber Forest Products" - na szcz´┐Żcie nie s´┐Ż ju´┐Ż nazywane mniej wa´┐Żnymi produktami le´┐Żnymi ) s´┐Ż ignorowane, w szczeg´┐Żlno´┐Żci, kiedy nie traktuje si´┐Ż lasu jako ca´┐Żego ekosystemu.


Konsekwencje w projektowaniu - na´┐Żladowanie przyrody

Tak wi´┐Żc zwyk´┐Że sadzenie drzew zmieni´┐Żo si´┐Ż w tworzenie (lub raczej pozwalanie na powstanie) z´┐Żo´┐Żonych relacji, w oparciu o to, co dzieje si´┐Ż w naturalnym ´┐Żrodowisku. Projektujemy na´┐Żladuj´┐Żc przyrod´┐Ż dlatego, ´┐Że nie wymaga to du´┐Żych nak´┐Żad´┐Żw pracy (natura robi to korzystaj´┐Żc jedynie ze ´┐Żwiat´┐Ża s´┐Żonecznego) i przynosi dobre rezultaty. Projekt powinien r´┐Żwnie´┐Ż zmniejsza´┐Ż wp´┐Żyw czynnik´┐Żw ograniczaj´┐Żcych tak, by osi´┐Żgn´┐Ż´┐Ż optymalna produktywno´┐Ż´┐Ż.

Permakultura jest bezpo´┐Żrednim zastosowaniem zasad ekologii (Natury) w projektowaniu zr´┐Żwnowa´┐Żonych siedlisk ludzi.

W przypadku projektowania lasu, nasze projekty powinny uwzgl´┐Żdnia´┐Ż jak najwi´┐Żcej powy´┐Ższych zasad. Opr´┐Żcz tego mamy szereg r´┐Żnych mo´┐Żliwo´┐Żci, przy kt´┐Żrych nale´┐Ży wzi´┐Ż´┐Ż pod uwag´┐Ż czynniki takie jak:

• cechy szczeg´┐Żlne ro´┐Żlin,
• nisze zajmowane w czasie i przestrzeni: czy jest to ro´┐Żlina pionierska, cieniolubna, odporna na susze, ´┐Żatwo przyjmuj´┐Żca si´┐Ż, ´┐Żwiat´┐Żolubna, odporna na mrozy itd.,
• wielko´┐Ż´┐Ż ro´┐Żliny nad i pod ziemi´┐Ż (rozmiary korony, d´┐Żugo´┐Ż´┐Ż korzeni itd.),
• gatunki towarzysz´┐Żce: ptaki, owady, inne ro´┐Żliny itd.,
• zastosowanie ro´┐Żlin dla potrzeb cz´┐Żowieka.

Maj´┐Żc na wzgl´┐Żdzie te czynniki, wybieramy i sadzimy takie ro´┐Żliny, kt´┐Żre b´┐Żd´┐Ż ze sob´┐Ż "wsp´┐Żpracowa´┐Ży", zaspokajaj´┐Żc potrzeby ludzi i spe´┐Żniaj´┐Żc ekologiczne wymagania danego miejsca.

Ro´┐Żliny, kt´┐Żre tworz´┐Ż kompletne systemy le´┐Żne:

Odleg´┐Żo´┐Ż´┐Ż przy sadzeniu
Ilo´┐Ż´┐Ż ro´┐Żlin na 1 ha
Gatunki ro´┐Żlin - klimat umiarkowany, ciep´┐Ży
Czas do pierwszych zbior´┐Żw
10-12 metr´┐Żw
65 - 100
Orzech w´┐Żoski, kasztan jadalny (Castanea sativa), Diploknema butvracea Roxb (butter nut tree, chiuri), karob (Ceratonia siliqua, chleb swi´┐Żtoja´┐Żski)

Ro´┐Żliny wielofunkcyjne: d´┐Żb, jesion, iglicznia pospolita

6-12 lat
5-6 metr´┐Żw
225 - 300
Owocowe: jab´┐Żo´┐Ż, grusza, morela, czere´┐Żnia, ´┐Żliwa, brzoskwina, persymona, ´┐Żliwa damaszka

Ro´┐Żliny wielofunkcyjne: iglicznia pospolita, robinia akacjowa, miotla (Melia azedarach)
3-5 lat
2,5-3 metr´┐Żw
800 - 1200

Jab´┐Żo´┐Ż kar´┐Żowata, leszczyna, etc.

Ro´┐Żliny wielofunkcyjne: rokitnik zwyczajny, morwa, Chamaecytisus palmensis (tagasaste, tree lucerne), olcha, wierzba, bez czarny

5-10 lat
1-1,5 metra
3400-8400
Czarna po´┐Żeczka, agrest, etc.

Ro´┐Żliny wielofunkcyjne: karagana syberyjska, Chamaecytisus palmensis (tagasaste, tree lucerne)

6 miesi´┐Żcy - 3 lata
0,5-0,75 metra
13000 - 30000
Malina

Ro´┐Żliny wielofunkcyjne: aksamitka (Tagetes spp.)

6-12 miesi´┐Żcy



Nast´┐Żpnie mo´┐Żemy posadzi´┐Ż ro´┐Żliny spe´┐Żniaj´┐Żce dodatkowe funkcje na naszej plantacji, na przyk´┐Żad:

Zastosowanie
Gatunki ro´┐Żlin - klimat umiarkowany, ciep´┐Ży
Ro´┐Żliny okrywowe
Koniczyna, ´┐Żywokost, lucerna (alfalfa), ´┐Żubin, bylica (Artemisia spp.), aksamitka, mi´┐Żta, czosnek nied´┐Żwiedzi (Allium ursinum)
Ro´┐Żliny pn´┐Żce
Kiwi, winogrona
Cierniste ´┐Żywop´┐Żoty

Rokitnik zwyczajny, robinia akacjowa, berberys "mel", Zanthoxylum armatum (Timur), g´┐Ż´┐Żg, kolcolist zachodni (Ulex europaeus)



Zwyk´┐Ża metoda sadzenia upraw monokulturowych w rozstawie 2,5 m nie daje mo´┐Żliwo´┐Żci pracy z bior´┐Żnorodno´┐Żci´┐Ż, sukcesj´┐Ż i wykorzystania pi´┐Żter ro´┐Żlinno´┐Żci wyst´┐Żpuj´┐Żcych w naturalnych ekosystemach. Tak samo posadzenie w takiej rozstawie drzew, kt´┐Żre wyst´┐Żpuj´┐Ż w dojrza´┐Żych ekosystemach, b´┐Żdzie marnotrawstwem, albowiem i tak b´┐Żd´┐Ż potrzebowa´┐Ży przerzedzenia. Powy´┐Ższe przyk´┐Żady w tabelach pozwalaj´┐Ż na wykorzystanie biologicznej r´┐Żnorodno´┐Żci, sukcesji i pi´┐Żtrowo´┐Żci. Pozwalaj´┐Ż na szybkie przykrycie gleby, jak r´┐Żwnie´┐Ż na szybkie plony. To ostatnie jest wa´┐Żne na przyk´┐Żad kiedy farmer zaprzestaje wypasu zwierz´┐Żt, aby chroni´┐Ż sadzonki, a ju´┐Ż po 3-6 miesi´┐Żcach mo´┐Że zbiera´┐Ż pasz´┐Ż dla zwierz´┐Żt z rozwijaj´┐Żcego si´┐Ż najni´┐Ższego pi´┐Żtra. Oczywi´┐Żcie nie musimy obawia´┐Ż si´┐Ż posadzenia zbyt du´┐Żej ilo´┐Żci ro´┐Żlin. Badania pokazuj´┐Ż, ´┐Że Glircidia sepium mo´┐Że osi´┐Żgn´┐Ż´┐Ż g´┐Żsto´┐Ż´┐Ż do czterdziestu tysi´┐Żcy drzew na hektar (50 cm pomi´┐Żdzy ro´┐Żlinami) dop´┐Żki produkcja biomasy nie zmniejszy si´┐Ż.


Sadzenie w praktyce

Eksperymenty w Wielkiej Brytanii, Ameryce P´┐Żnocnej i Nepalu pokaza´┐Ży potrzeb´┐Ż budowania systemu, a nie tylko sadzenia drzew. Na plantacjach, w kt´┐Żrych do do´┐Żk´┐Żw w pobli´┐Żu korzeni sadzonek wsypano par´┐Ż gar´┐Żci le´┐Żnej gleby (szczeg´┐Żlnie wzi´┐Żtej spod doros´┐Żego drzewa tego samego gatunku), przetrwanie drzew by´┐Żo o 50% lepsze ni´┐Ż tam, gdzie nie zrobiono takiego zabiegu.


Opcje

Powy´┐Ższe przyk´┐Żady maj´┐Ż na celu jedynie pokazanie zasad. S´┐Ż niezliczone sposoby zaadaptowania projektu na potrzeby danego miejsca i do potrzeb u´┐Żytkownik´┐Żw. Kiedy miejsce jest bardzo niesprzyjaj´┐Żce lub gdy brakuje odpowiednich sadzonek, czasu lub si´┐Ży roboczej, nie trzeba sadzi´┐Ż ca´┐Żego systemu na raz. Mo´┐Żna zacz´┐Ż´┐Ż od ro´┐Żlin pionierskich, takich jak bylica, sesbania, crotolaria, cassia itp., a w nast´┐Żpnym roku, po ´┐Żci´┐Żciu ich i wykorzystaniu jako ´┐Żci´┐Żki, doda´┐Ż nast´┐Żpne ro´┐Żliny. Na koniec mo´┐Żna posadzi´┐Ż najcenniejsze, d´┐Żugowieczne gatunki dojrza´┐Żych ekosystem´┐Żw (kt´┐Żre oczywi´┐Żcie wcze´┐Żniej hodowali´┐Żmy w naszej szk´┐Żce). Wszelkie drzewa posadzone jako sadzonki b´┐Żd´┐Ż korzysta´┐Ży z s´┐Żsiedztwa ro´┐Żlin pomocniczych - ro´┐Żlin pionierskich, zielonego nawozu lub ro´┐Żlin motylkowych. My u´┐Żywali´┐Żmy sesbanii, crotolarii i cassii - rosn´┐Ż one szybko i s´┐Ż samosiewne, dzi´┐Żki temu zapewniaj´┐Ż ochron´┐Ż przed wiatrem (lub posadzone ´┐Żukiem otwartym ku s´┐Żo´┐Żcu tworz´┐Ż pu´┐Żapk´┐Ż s´┐Żoneczn´┐Ż, w miejscach, gdzie potrzeba wi´┐Żcej s´┐Żo´┐Żca), jak r´┐Żwnie´┐Ż wi´┐Ż´┐Ż´┐Ż azot i uaktywniaj´┐Ż procesy ´┐Życiowe w glebie. Projekty mog´┐Ż r´┐Żni´┐Ż si´┐Ż pod wzgl´┐Żdem tego, czy produkty wyst´┐Żpuj´┐Ż w p´┐Żaszczy´┐Żnie pionowej czy te´┐Ż w poziomej. Na przyk´┐Żad owoce mog´┐Ż wyst´┐Żpowa´┐Ż na wszystkich pi´┐Żtrach ro´┐Żlinno´┐Żci lub tylko w ´┐Żrodkowej partii koron drzew. Mo´┐Żemy wykorzysta´┐Ż zasad´┐Ż sukcesji usuwaj´┐Żc ga´┐Ż´┐Żzie w najni´┐Ższym pi´┐Żtrze, tworz´┐Żc tam woln´┐Ż przestrze´┐Ż, a tym samym miejsce dla wi´┐Żkszej liczby ro´┐Żlin w tej strefie.


Systemy agrole´┐Żne (agroforestry)

Rozwi´┐Żzania te mo´┐Żna r´┐Żwnie´┐Ż zastosowa´┐Ż w systemach agrole´┐Żnych, w kt´┐Żrych linie drzew sadzi si´┐Ż na niskich wa´┐Żach biegn´┐Żcych wzd´┐Żu´┐Ż poziomic na polach (np.: LEISA - low external input sustainable agriculture, SALT - sloping agricultural land technology). Ro´┐Żliny w projekcie b´┐Żd´┐Ż w´┐Żwczas skupione w liniach, a przestrze´┐Ż pomi´┐Żdzy liniami drzew mo´┐Żna wykorzysta´┐Ż do uprawy ro´┐Żlin jednorocznych.


Z´┐Żo´┐Żone, a nie skomplikowane

Je´┐Żli my´┐Żlisz, ´┐Że wszystko to robi si´┐Ż skomplikowane, spr´┐Żbuj uwzgl´┐Żdni´┐Ż wszystkie te wymiary (poziomy, pionowy, czas i wzajemne relacje) na raz! To w´┐Ża´┐Żnie tradycyjny spos´┐Żb uprawy le´┐Żnych ogrod´┐Żw, kt´┐Żrego Cavite (Filipiny), Chagga (Tanzania) i Zachodnie Ghaty (Goa, Indie) s´┐Ż ´┐Żywymi przyk´┐Żadami. W zachodnim Nepalu, znajduj´┐Żce si´┐Ż na skraju wygini´┐Żcia plemi´┐Ż Raute (co znaczy "W´┐Żadcy d´┐Żungli") posz´┐Żo jeszcze dalej - cz´┐Żonkowie tego plemienia po prostu w´┐Żdruj´┐Ż przez naturalny las zbieraj´┐Żc to, czego im potrzeba, nie wracaj´┐Żc w to samo miejsce nawet przez dziewi´┐Ż´┐Ż lat. Nie musz´┐Ż nawet czegokolwiek sadzi´┐Ż! Pozostawia to jeszcze jedn´┐Ż opcj´┐Ż - wystarczy jedynie chroni´┐Ż las i pozwoli´┐Ż naturze, aby robi´┐Ża reszt´┐Ż. Niemniej jednak powy´┐Ższe zasady projektowania umo´┐Żliwiaj´┐Ż nam tworzenie bardzo produktywnych system´┐Żw na potrzeby ludzi i dzi´┐Żki temu zmniejszenie nacisku na zniszczone tereny le´┐Żne, pozwalaj´┐Żc im istnie´┐Ż dla ich warto´┐Żci samej w sobie i dla zdrowia planety.


Spos´┐Żb uczenia

Nie wszystkie zasady i rozwi´┐Żzania w projektowaniu ogrod´┐Żw i upraw agrole´┐Żnych mo´┐Żna pokaza´┐Ż ucz´┐Żc w dw´┐Żch wymiarach. Sposobem, kt´┐Żry sprawia sporo rado´┐Żci, jest wykorzystanie kupy ziemi i patyk´┐Żw r´┐Żnej d´┐Żugo´┐Żci i grubo´┐Żci - od wysokich i grubych (drzew dojrza´┐Żego ekosystemu), a´┐Ż do kr´┐Żtkich kawa´┐Żk´┐Żw s´┐Żomy (ro´┐Żlin okrywowych). Uczniowie mog´┐Ż kszta´┐Żtowa´┐Ż krajobraz stosownie do konkretnej lokalizacji.



Bibliografia:
- Hart R., Forest Gardening, Green Books 1991
- Perry D.A., Amaranthus M.P., The Use of Mycorrhizal Fungi and Associated Organisms in Forest Restoration. Restoring the Earth

´┐Żr´┐Żd´┐Żo:
Not Seeing the Forest for the Trees - Agroforestry.net

Copyright © 1998 by Chris Evans
Country Representative
Appropriate Technology Asia
P.O. Box 8975 EPC 849
Kathmandu
Tel: +977 1 5549774